Bizi Takip Edin

SAĞLIK

Kök hücre nakli nedir?

Umut Doğan Yıldız

-

 

Kemik iliği, kan hücrelerinin oluşumunu sağlayan ve kemiklerin içinde saklı bulunan yumuşak bir dokudur.

Kemik iliğinde bulanan bu hücreler kırmızı kan hücrelerine (eritrosit), beyaz kan hücrelerine (lökosit) ve trombositlere dönüşebilen olgunlaşmamış kan hücreleridir.

– Kırmızı kan hücreleri (eritrosit) organlara oksijen taşır.
– Beyaz kan hücreleri (lökosit) iltihap ile savaşmada görev alır.
– Trombositler kanamanın kontrolünde görev alır.

Sağlıklı bir kemik iliği ve kan hücrelerinin varlığı yaşam için şarttır. Bazı hastalıklar kemik iliğini etkileyerek fonksiyon görmesine engel olabilir. Böyle durumlarda kemik iliği veya çevre kanı ya da kordon kanı transplantasyonu, en iyi tedavi seçeneklerden biri olarak ön plana çıkar. Kemik iliği ve çevre kanı kaynaklı kök hücre transplantları teknik olarak ‘hematopoietik kök hücre nakli‘ olarak adlandırılır. Bazı hastalıklar için tek küratif tedavi seçeneği bu nakilden geçer. Hematopoietik kök hücre nakli ile sağlıksız kan üreten hücreler sağlıklı olanlar ile değiştirilmiş olur. Nakledilen bu hücreler de sağlıklı eritrosit, lökosit ve trombositler üretmeye başlar.

Kemik iliği ve çevre kanı (periferik kan) kaynaklı kök hücre transplantı öncelikle kemoterapi ile kür olmayacağı düşünülen kanserlerde ve bazı kanser dışı hastalıklarda kullanılan bir tedavi yöntemidir. Lösemi, miyelodisplastik sendromlar, Hodgkin lenfoma, Hodkin-dışı lenfoma, multipl miyeloma, bir grup kan hastalıkları ve bazı solid organ tümörlerini içeren çeşitli tanıları olan hastalar transplant adayı olabilir. Bu yüzden hematopoietik kök hücre naklinin zamanlaması başarı için çok önemlidir. Erken nakil her zaman daha iyi netice sağlar.

Aşağıda belirtilen tanılardan herhangi birine (özellikle lösemi veya miyelodisplastik sendrom) sahip hastalar, tanı konulduğu anda bir transplantasyon merkezinden görüş almalı. Transplant adayı hastalarda hastalıklarının seyriyle ilgili ipuçları veren (prognostik) belirteçler ve lökosit-ilişkili antijen (HLA) denilen protein dizinleri özel bir kan testi ile çalışılmalı. Otolog (hastanın kendisinden kök hücre alınması) hematopoietik kök hücre nakli adayı hastaların tedavisinde kök hücrelere zarar verebilen kemotöropatik ajanların kullanımından kaçınılmalı.

TRANSPLANTASYON TİPLERİ
Üç tip hematopoietik kök hücre nakli vardır: Allojeneik, sinjeneik ve otolog…

ALLOJENEİK NAKİL
Tipik olarak lösemi, aplastik anemi ve miyelodisplastik sendromlar gibi kemik iliği bozuklukları olan hastaları tedavi etmede kullanılır. Bu işlemde, hastalıklı kemik iliği ‘hazırlama rejimi‘ adı verilen yüksek doz kemoterapi ve/veya radyoterapi ile ortadan kaldırılır ve bir vericinin kemik iliği, çevre kanı veya göbek kordon kanından toplanan kök hücreleri ile değiştirilir. HLA uyumlu kardeşten yapılan nakle ‘allojeneik sibling nakil‘, birden fazla HLA uyumsuzluğu olan kardeşten ya da anne-babadan yapılan nakle ‘haploidentik nakil‘, akraba olmayan kişiden yapılan nakle ‘akraba dışı allojeneik nakil‘ ve kordon kanından yapılana da ‘allojeneik kordon nakli‘ adı verilir. Allojeneik naklin otolog nakile göre avantajı, nakledilen kök hücrelerin oluşturduğu yeni immün sistemin, alıcının (hastanın) tümör hücrelerini ortadan kaldırabilmesidir ki, buna “graft versus tümör etkisi” denir. Dezavantajı ise alıcının normal dokularına da zarar vererek ‘graft versus host hastalığı‘ oluşturabilmesidir.

Allojeneik naklin başarısında alıcı ile verici arasındaki HLA doku uyumu başta olmak üzere, alıcı ve vericiye ait bazı diğer faktörler (yaş, cinsiyet, hastalığın durumu gibi) ve transplantasyon ekibinin tecrübesi önemli rol oynar. Uygun donör seçimi, uygun hazırlama rejimi seçimi ve transplantasyon sonrası bakım, uzmanlık ve tecrübe gerektiren unsurlardır.

SİNJENEİK NAKİL
Allojeneik transplantasyona benzerdir. Fark, vericinin hastanın özdeş ikizi olmasıdır. ‘Graft versus host‘ ve ‘graft versus tümör‘ etkisi yoktur. Bu sebeple malign hastalıklardan çok benign (iyi huylu) hastalıkların tedavisinde tercih edilir.

OTOLOG NAKİL
Hastanın kendi kök hücreleri transplant için kullanılır. En sık lenfoma ve multipl miyeloma tanılı hastalarda kullanılan bir tedavi seçeneğidir. Tedavinin hangi aşamasında hastadan kök hücre toplanacağı önemli bir aşamadır. En büyük avantajı transplanta bağlı mortalite (ölüm) oranının düşük (<3%) olmasıdır. Hastanın kendisinden toplanan kök hücrelerin arasına hastalıklı kök hücrelerin de karışma olasılığı bulunduğundan, nakil sonrası hastalık tekrar edebilir. Bir diğer dezavantajı ‘graft versus tümör etkisi‘nin olmamasıdır. Bu sebeple transplant sonrası hastalara sağlamlaştırıcı ve/veya idame tedavileri uygulanabilir.

SAĞLIK

Daha sağlıklı bir kalp için

Umut Doğan Yıldız

-

Kalbinizin durumunu öğrenmek için bu küçük testi yapın. Daha sağlıklı kalp için bizi takip etmeye devam edin.

Kendinizi test edin

Bir mezura kapın ve belinizi bulun. (Kemerinizin göç ettiği midenizin altındaki noktada değil, göbek deliğinizin hizasındadır.) Mezurayı belinize sarın, nefes verin ve rakamları görün.

Sonucunuz nasıl

Tek bir doğru cevap var: 102 santimetreden az olması. Ne kadar uzun olursanız olun. Houston’da yer alan UTHealth’teki McGovern Medical School’dan spor kardiyoloğu Dr. John Higgins, “102 cm ve üzeri, diyabet veya yüksek tansiyon veya kolesterol gibi birçok sorunla ilişkilendiriliyor –tabii zaten bunlara sahip değilseniz,” diyor.

İnce ayar

Refleks olarak bir bebek aspirinine uzanmayın. Daha önceden bir kalp hastalığınız yoksa, faydaları büyük olasılıkla risklerinden ağır basmayacaktır, diyor Dr. Higgins. Tabii ki beliniz (ve riskleri) iyi beslenip egzersiz yaptığınızda azalır ancak uykuyu da deneyin. Obesity, gecede altı saatten yedi ve sekiz saate çıkan kişilerin, kısa uyuyanlara kıyasla altı yıl içinde daha az abdominal yağ kazandığını belirtiyor.

Bonus: Ömrünüzü uzatın

Yere oturun ve tekrar ayağa kalkın. 51 ila 80 yaşlarında olup yardım için ellerini veya dizlerini kullanmadan, ellerini dizlerine yerleştirmek zorunda kalmadan ve dengelerini kaybetmeden bunu yapabilen kişiler, kendilerine yardımcı olmak zorunda kalan insanlara kıyasla ortalama altı yıl daha düşük ölüm oranına sahipti. Pratik yapın!

Devamı

SAĞLIK

Atardamarlarınız iyi durumda mı?

Umut Doğan Yıldız

-

Atardamarlarınız iyi durumda mı? Öğrenmek için testimizi uygulayın.

Kendinizi test edin

Sırtınızı duvara vererek yere oturun, bacaklarınızı önünüze uzatın. Ellerinizi bacaklarınızın üstüne yerleştirin ve parmak uçlarınızı ayak parmaklarınıza doğru kaydırın. (Dizlerinizi bükmek hile sayılır.)

❑ Ayak bileklerime ve/veya ayak parmaklarıma dokunabiliyorum
❑ Ayak bileklerim çok uzakta

Sonucunuz nasıl?

Bileklerinize ve daha ileriye uzanabiliyorsanız, bu atardamarlarınız için iyi haber demektir. The Journal of Physical Fitness and Sports Medicine’deki bir araştırmaya göre, daha esnek vücuda sahip insanlar daha esnek damarlara sahip. Sert atardamarlar sorunların her ikisiyle de ilişkili olduğundan, “bu test, kardiyovasküler hastalığı veya yüksek tansiyonu olanları ortaya çıkarabilir,” diyor Dr. Stiff.

İnce ayar

Test çarenin kendisi. Esneme eylemi, gerçekten de atardamarlarınızın daha esnek olmasına yardımcı olabilir, diye açıklıyor Dr. Higgins. New York City’deki Finish Line Physical Therapy’nin sahibi kişisel antrenör Michael Conlon da, ayak bileklerinize uzanmaktan daha fazlasını yapmak istiyorsanız, esnekliğinizi güvenilir bir şekilde antrenman öncesi ve sonrası bir foam roller ile artırabilirsiniz, diyor. Ancak bunda basitçe aşağı ve yukarı yuvarlamaktan fazlası var. İdeal olarak, iki farklı yöne doğru yuvarlamalısınız. Örneğin, quadriceps (üst ön bacak) kaslarınızı çalıştırıyorsanız, roller’ı üzerlerinde yalnızca ileri ve geri hareket ettirmeyin, quadriceps kaslarınızı da roller üzerinden yana doğru hareket ettirin.

Devamı

SAĞLIK

Göğüs estetiği faciayla sonuçlandı

Umut Doğan Yıldız

-

Avustralya’da yaşayan Jacqueline Harvey adındaki kadın, yaptırdığı göğüs estetiğinden sonra hayatının şokunu yaşadı.

Küçüklüğünden beri istediği göğüs görüntüsüne kavuşmak için hayal kuran 23 yaşındaki Jacqueline Harvey, göğüs implantlarının göğüs kemiğinde deforme olması nedeniyle hayatının şokunu yaşadı.

Memelerin katlanma yerinin silinmesiyle birlikte sanki dört memeye sahipmiş gibi bir görüntüye sahip olan kadın, estetik operasyon için 5 yıldır birikim yaptığını söyledi.

Meme estetiği kabus oldu

Operasyondan sonra sargıların çıkmasıyla ayna karşısına geçen genç kadın, hayatının kabusunu yaşadığını belirtti. 18 yaşından beri göğüslerinden dolayı çok mutsuz olduğunu ve heyecanla para biriktirip ardından ameliyat olarak büyük bir mutluluk yaşadığını ancak ayna karşısında büyük bir şok yaşadığını söyleyen genç kadın, karşılaştığı görüntünün hayatını kabusa çevirdiğini söylüyor.

Göğüsleri deforme olan ve implant aşağı kaymış gibi göründüğü için asıl mememin altında bir kabarcık oluşan genç kadına bu yeni görüntü için doktorlar, bunun düzeltilebilecek bir durum olduğunu söylediler.

Memelerinin düzeltilmesi için tekrar para biriktirmesi gerektiğini ifade eden genç kadın, bu tarz cerrahi müdahalelerde çok titiz davranılması gerektiğini ve işini iyi yapan doktorlara kendinizi emanet etmeniz gerektiğini söylüyor.

Devamı

Popüler

 

www.pilioo.com